أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
421
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
نقره را كه در داخل حرم محترم معلق بود گرفتند پس از آن به واسطهء محمد پاشا والى مصر صورت واقعه و سقوط بيت اللّه را مفصلا به سلطان اطلاع دادند . اگرچه محمد پاشا صورت واقعه را به دربار عثمانى خبر داد ؛ و ليكن به واسطهء بعد مسافت كه وصول اين خبر به اسلامبول بالطبع به تأخير مىافتاد و جايز نبود كه كعبهء معظّمه بدان حالت متروك گردد ، به مصطفى آقا نام كه آن وقت امين جدّه بود مكتوبى نوشته و او را امر نمود كه آلات و ادواتى را كه براى تعمير بيت اللّه لازم بود به وسيلهء سريعه حاضر سازد و به شريف بن مسعود نيز مرقوم داشت كه تا زمان ورود خبر از اسلامبول حرم محترم را از سنگ و خاك تطهير نموده و به هرچيزى كه لزم و احتياج ديده شود به واسطهء مصطفى آقا حاضر و مهيّا سازد . شريف مسعود به معاونت مصطفى آقا و على بن شمس الدّين افندى كه مهندى مكّهء مشرّفه بود از جدّه به قدر لزوم تخته و چوب حاضر ساخته و از ديوارهاى بيت معظم هر كدام را كه منهدم و خراب نشده بود مستحكم نموده و از سه طرف آنها كمرههاى استوار بنا نمود و به اميد اينكه سقف شريف را محافظت كند به چهار طرف آن ستونهاى چوبى بسيار محكم زده و اين چوبها را به يكديگر ربط و بند نموده و بيت عزّت را تا سقف شريف به واسطهء تختهها پوشانيد . به اين عمليّات روز پنجشنبه بيست و نهم رمضان سال مزبور شروع كرده شده بود و در ظرف چهارده روز يعنى روز سيزدهم شهر شوال عمليّات تمام شده و كسوهاى كه در مدّت مرقومه براى اكساء بيت اللّه از كرباس سبز رنگ حاضر ساخته بودند در هفدهم شهر شوال به بيت عزّت پوشانيدند . اگرچه بديهى است كه سقوط بيت عزّت به كافهء اهالى بلاد اسلاميّه تأثير و حزن مخصوص داشت ؛ و ليكن به واسطهء قرب مسافت مصريان زيادتر از همه متأثر و متألم بودند . حتى چون ورود خبر از اسلامبول قدرى دير كرده بود و موسم حج نيز نزديك بود به اين جهت بطور فوق العاده تلاش و تزلزل حاصل كرده بودند . بناء عليه محمد پاشا والى مصر فرستادن يك مأمور موقتى را در نزد خود خيال و